Dla wielu z nas dzień bez porannej kawy po prostu się nie liczy. Ale co zrobić, gdy trzecia filiżanka espresso zamiast dodać energii, przynosi tylko rozdygotane ręce i trudność ze skupieniem? Coraz więcej miłośników kawy odkrywa, że sekretem dobrze rozłożonej energii nie jest rezygnacja z ulubionego napoju, lecz mądre połączenie go z herbatą. I nie chodzi tu o kompromis smakowy — chodzi o chemię.
Kofeina kofeinie nierówna
Zarówno kawa, jak i herbata zawierają kofeinę, ale działa ona w nich zupełnie inaczej. Filiżanka kawy dostarcza zwykle 80–120 mg kofeiny, która wchłania się szybko i uderza falą — stąd znajome „kopnięcie” kilkanaście minut po pierwszym łyku. Czarna herbata to około 40–60 mg kofeiny na filiżankę, ale uwalnianej wolniej, między innymi dzięki obecności tanin, które spowalniają jej wchłanianie.
Efekt? Kawa działa jak sprint, herbata jak marsz. Po kawie energia rośnie gwałtownie i równie gwałtownie potrafi opaść, zostawiając nas z tak zwanym „dołkiem kofeinowym”. Po herbacie pobudzenie jest łagodniejsze, ale utrzymuje się dłużej i rzadziej kończy się zjazdem.
L-teanina, czyli tajna broń herbaty
Kluczowa różnica kryje się jednak w związku, którego kawa nie ma wcale: L-teaninie. To aminokwas występujący niemal wyłącznie w liściach herbaty, który przekracza barierę krew–mózg i zwiększa aktywność fal alfa — tych samych, które towarzyszą stanowi zrelaksowanej koncentracji, znanemu na przykład z medytacji.
Badania nad połączeniem kofeiny i L-teaniny pokazują ciekawą rzecz: duet ten poprawia skupienie i czas reakcji skuteczniej niż sama kofeina, jednocześnie redukując typowe dla niej skutki uboczne — nerwowość, przyspieszone tętno i rozproszenie. To dlatego po mocnej herbacie rzadko trzęsą się ręce, choć kofeiny wcale nie jest w niej mało.
Jak to ułożyć w ciągu dnia?
Sprawdzony schemat wygląda tak: kawa rano, kiedy potrzebujemy szybkiego rozruchu, oraz herbata po południu, gdy zależy nam na skupieniu bez ryzyka problemów z zaśnięciem. Mocna czarna herbata typu English Breakfast albo Assam około godziny 14–15 daje wyraźne, ale spokojne pobudzenie na resztę dnia pracy. Wieczorem dobrze sprawdzą się herbaty bezkofeinowe lub napary owocowe.
Warto przy tym sięgać po herbaty z wyższej półki — tanie, mielone na pył mieszanki marketowe zawierają mniej L-teaniny i więcej goryczki, przez co cały opisany mechanizm działa słabiej, a smak nie zachęca do budowania nawyku.
Dobrym punktem startu są klasyczne brytyjskie i irlandzkie blendy — Brytyjczycy piją herbatę intensywnie i masowo, więc tamtejsze marki od pokoleń konkurują jakością liścia. W Polsce oryginalne herbaty prosto z Wysp oferuje m.in. sklep FlowTea, gdzie znajdziemy zarówno mocne poranne mieszanki śniadaniowe, jak i delikatniejsze propozycje na popołudnie.
Kawosz nie musi wybierać
Najlepsza wiadomość jest taka, że kawa i herbata nie są konkurencją, tylko drużyną. Espresso o poranku uruchamia dzień, filiżanka dobrej czarnej herbaty po lunchu pozwala utrzymać koncentrację bez dokładania kolejnej dawki „szybkiej” kofeiny. Ciało dostaje energię rozłożoną równomiernie, a my — dwa rytuały zamiast jednego. I szczerze: czy istnieje lepszy pretekst, żeby dwa razy dziennie zrobić sobie prawdziwą przerwę?
